PAGE 1: Utangulizi UTANGULIZI WA MADA ================== Barua ya kirafiki ni ujumbe unaoandikwa kwa rafiki, ndugu au mzazi aliye mbali. Katika mada hii ndogo utatambua muundo wake, kuanzia anwani hadi jina la mwandishi. Kisha utaandika barua kuhusu mapato na jinsi ya kupambana na umaskini, kwa hati safi na lugha ya heshima. ## Mada 11.0: Mapato Mada ndogo 11.3.1: Kuandika: Barua ya Kirafiki Vipindi vinavyopendekezwa: 2 ## Chanzo • KICD Grade 4 Kiswahili Curriculum Design (Revised 2024) — Mada 11.0 Mapato, Mada Ndogo 11.3.1 Barua ya Kirafiki PAGE 2: Matokeo ya kujifunza ## Matokeo maalum yanayotarajiwa Kufikia mwisho wa mada ndogo, mwanafunzi aweze: a) kutambua barua ya kirafiki kwa kuzingatia muundo b) kuandika barua ya kirafiki kwa kuzingatia ujumbe, mtindo na muundo ufaao c) kuchangamkia umuhimu wa barua katika mawasiliano ## Maswali dadisi 1. Je, unazingatia nini ili kuandika barua nzuri ya kirafiki? 2. Barua za kirafiki zina umuhimu gani? PAGE 3: Jinsi ya kujifunza ## Shughuli za kujifunza • kutambua barua ya kirafiki kwa kurejelea vielelezo vya barua za kirafiki zilizoandikwa kwenye matini mbalimbali au tarakilishi • kuandaa vidokezo vitakavyomwongoza kuandika insha yake • kushirikiana na wenzake kujadili mada ya barua ya kirafiki na vipengele vyake • kuandika barua ya kirafiki daftarini yenye kuzingatia mada ya mapato kwa rafiki, ndugu, mzazi n.k kwa kuzingatia anwani, mpangilio mzuri wa mawazo, hati safi, tahajia, kanuni za kisarufi, uakifishaji mwafaka na kwa lugha ya kiubunifu • kutumia kifaa cha kidijitali kuandika insha ya barua kuhusu kupigana na umaskini • kuandika barua ya kirafiki mtandaoni na kuisambaza kwa wenzake na mwalimu ili waisome na kuitathmini • kuwasomea wenzake barua ya kirafiki aliyoandika ili waitathmini • kushirikiana na wenzake katika vikundi kujadili kuhusu umuhimu wa barua za kirafiki katika mawasiliano ## Umilisi wa kimsingi • Mawasiliano na ushirikiano: mwanafunzi anaposhiriki katika mijadala na kazi ya kikundi kujadili mada ya barua ya kirafiki na vipengele vyake. • Ujuzi wa kidijitali: mwanafunzi anapotumia kifaa cha kidijitali kuandika insha mtandaoni na kurejelea vielelezo vya barua za kirafiki. • Ubunifu: mwanafunzi anapoandaa vidokezo na kuandika barua za kirafiki kwa ubunifu. • Hamu ya ujifunzaji: mwanafunzi anapoyatafakari maswali dadisi na anapoimarisha ujuzi wake wa kutumia tarakilishi. ## Maadili • Upendo: mwanafunzi anaposhiriki katika mjadala na wenzake na kuthamini maoni yao. • Uwajibikaji: mwanafunzi anapotumia kifaa cha kidijitali kuandika barua kuhusu kupigana na umaskini. ## Masuala mtambuko • Utangamano wa kijamii: mwanafunzi anaposhirikiana na wenzake kutoka jamii mbalimbali kujadili mada ya barua ya kirafiki. • Umaskini: mwanafunzi anapoandika kuhusu jinsi ya kupigana na umaskini. ## Uhusiano na maeneo mengine ya masomo • Mwanafunzi anaweza kuhusisha stadi ya uandishi wa barua ya kirafiki katika somo hili na ujifunzaji wa dhana hiyo katika somo la English. • Mwanafunzi anaweza kuhusisha suala la mapato na masuala yanayofunzwa katika somo la Social Studies, Creative Arts na Science and Technology. PAGE 4: Somo 1: Muundo wa barua ya kirafiki SOMO 1: MUUNDO WA BARUA YA KIRAFIKI =================================== ## Utakachojifunza • Kutambua sehemu za barua ya kirafiki kwa mpangilio. • Kueleza kazi ya anwani, maamkuzi, ujumbe na kuaga. Matokeo ya mtaala: a) kutambua barua ya kirafiki kwa kuzingatia muundo ## Utangulizi Rafiki yako yuko mbali na huwezi kumwona leo. Bado unataka kumweleza jinsi unavyomsaidia mama sokoni. Barua ya kirafiki inabeba ujumbe huo kwa mpangilio ambao msomaji hujua pa kuanzia. ## Maelezo ### Barua ya kirafiki ni nini? Barua ya kirafiki ni insha inayoandikwa kumjulia hali au kumpa ujumbe mtu unayemfahamu: rafiki, ndugu, mzazi, shangazi au mjomba. Lugha yake ni ya upole na ya karibu, si ya ofisi. Haianzi kwa "Mheshimiwa" kama barua rasmi. PAGE 5: Somo 1: Muundo wa barua ya kirafiki — Sehemu zake ### Sehemu zake Zifuatazo ni sehemu kwa mpangilio: 1. **Anwani** ya mwandishi. Huandikwa juu, upande wa kulia. Inaonyesha unakoandikia, kwa mfano jina la shule na sanduku la posta. 2. **Tarehe** chini ya anwani, baada ya nafasi moja. 3. **Maamkuzi.** Unamwita msomaji kwa upole: Kwa mpendwa Amina, 4. **Utangulizi.** Aya ya kwanza inamjulia hali: Hujambo? Natumai uko mzima. 5. **Kiini.** Aya zinazofuata zinaeleza sababu ya barua na ujumbe, wazo moja kwa kila aya. 6. **Hitimisho.** Unamaliza kwa ombi, dua au mpango wa kuonana. 7. **Kuaga.** Kwa mfano: Rafiki yako, 8. **Jina** la mwandishi chini ya neno la kuaga. PAGE 6: Somo 1: Muundo wa barua ya kirafiki — Mfano ### Mfano Shule ya Msingi ya Amani, S.L.P. 25, Mji wetu. 15 Mei 2026. Kwa mpendwa Amina, Hujambo? Natumai uko mzima na familia yako iko salama. Mimi hapa niko mzima. Nimekuandikia barua hii kukueleza jinsi ninavyojipatia mapato madogo. Kila Jumamosi ninamsaidia mama kuuza mboga sokoni. Mama hunipa sehemu ya fedha hizo. Ninaweka nusu katika kibubu cha akiba. Kwa nusu nyingine ninanunua daftari na kalamu. Rafiki yangu, tunapambana na umaskini kwa kufanya kazi na kuokoa. Usipoteze pesa kwa vitu visivyohitajika. Naomba uniandikie ukieleza jinsi unavyotumia pesa zako. Nakuombea kila la heri. Rafiki yako, Baraka S.L.P. ni kifupi cha sanduku la posta. Jina la shule na namba ya sanduku katika mfano huu si halisi; ni mfano wa darasani tu, ili uone mahali pa anwani. Ukiaandika barua halisi, tumia anwani yako. PAGE 7: Somo 1: Muundo wa barua ya kirafiki — Jinsi ya kuitambua ### Jinsi ya kuitambua Ukipewa maandishi, tafuta anwani kulia juu, maamkuzi "Kwa mpendwa", na neno la kuaga mwishoni. Ikiwa vinaonekana, una barua ya kirafiki. Kisha angalia kama ujumbe uko katikati, kati ya utangulizi na hitimisho. [DIAGRAM] TYPE: svg ALT: Mpangilio wa sehemu za barua ya kirafiki PAYLOAD: CAPTION: Mpangilio wa sehemu za barua ya kirafiki [/DIAGRAM] PAGE 8: Somo 1: Muundo wa barua ya kirafiki — Msamiati ## Msamiati • barua ya kirafiki — ujumbe unaoandikwa kwa rafiki au ndugu kwa lugha ya karibu • anwani — mahali pa mwandishi, kama jina la shule na sanduku la posta • maamkuzi — maneno ya kumwita msomaji, kama Kwa mpendwa Amina • kuaga — maneno ya kumalizia, kama Rafiki yako, na kisha jina PAGE 9: Somo 1: Muundo wa barua ya kirafiki — Mfano 1 ## Mifano ### Mfano 1 Sehemu hii imeandikwa wapi: "Shule ya Msingi ya Amani, S.L.P. 25"? Hatua: 1. Ni mahali pa mwandishi, si ujumbe. 2. Katika barua ya kirafiki, anwani huwa juu upande wa kulia. Jibu: Ni anwani. Huandikwa juu, upande wa kulia. ## Mifano ### Mfano 2 Tambua maamkuzi na neno la kuaga katika mfano wa barua ya Baraka. Hatua: 1. Maamkuzi yanamwita msomaji mwanzoni. 2. Kuaga kunakuja kabla ya jina la mwisho. Jibu: Maamkuzi: Kwa mpendwa Amina. Kuaga: Rafiki yako, kisha jina Baraka. PAGE 10: Somo 1: Muundo wa barua ya kirafiki — Gawa barua katika sehemu ## Shughuli: Gawa barua katika sehemu Utahitaji: Kielelezo cha barua ya kirafiki kwenye kitabu, chati au tarakilishi, Penseli za rangi, Daftari 1. Someni kielelezo cha barua ya kirafiki alichoonyesha mwalimu. 2. Pigieni rangi tofauti anwani, tarehe, maamkuzi, utangulizi, kiini, hitimisho, kuaga na jina. 3. Jadiliana: kila sehemu inafanya kazi gani? 4. Andikeni orodha ya sehemu hizo kwa mpangilio kwenye daftari. PAGE 11: Somo 1: Muundo wa barua ya kirafiki — Majibu ya zoezi ## Zoezi 1. Barua ya kirafiki huandikwa kwa nani? 2. Anwani huandikwa upande gani wa karatasi? 3. Panga: jina, maamkuzi, anwani. 4. Maamkuzi "Kwa mpendwa Amina" yana kazi gani? ## Majibu ya zoezi 1. Huandikwa kwa rafiki, ndugu, mzazi au mtu mwingine unayemfahamu. 2. Juu, upande wa kulia. 3. Anwani, maamkuzi, jina. 4. Yanamwita msomaji kwa upole na kuonyesha barua inamhusu yeye. ## Muhtasari • Barua ya kirafiki ni ujumbe wa karibu kwa mtu unayemfahamu. • Mpangilio ni anwani, tarehe, maamkuzi, utangulizi, kiini, hitimisho, kuaga na jina. • Anwani huwa juu upande wa kulia. PAGE 12: Somo 2: Kuandika barua kuhusu mapato SOMO 2: KUANDIKA BARUA KUHUSU MAPATO ==================================== ## Utakachojifunza • Kuandaa vidokezo na kuandika barua ya kirafiki kuhusu mapato. • Kuzingatia muundo, tahajia, sarufi, uakifishaji na lugha ya heshima. • Kueleza umuhimu wa barua katika mawasiliano. Matokeo ya mtaala: b) kuandika barua ya kirafiki kwa kuzingatia ujumbe, mtindo na muundo ufaao; c) kuchangamkia umuhimu wa barua katika mawasiliano ## Utangulizi Muundo uko wazi. Sasa andika barua yako kwa rafiki au ndugu. Mwambie jinsi unavyoweza kujipatia pesa ndogo, kuzitumia kwa mahitaji na kuweka akiba. Barua nzuri humfanya msomaji ajisikie kuwa umemfikiria. PAGE 13: Somo 2: Kuandika barua kuhusu mapato — Vidokezo kwanza ## Maelezo ### Vidokezo kwanza Kabla ya maandishi kamili, andika vidokezo: - Unamwandikia nani? - Utamjulia hali kwa maneno gani? - Ujumbe wako ni upi kuhusu mapato au kupambana na umaskini? - Utamalizaje? Kisha yageuze kuwa aya. Usianze kwa kunakili barua ya Baraka neno kwa neno. Tumia kisa chako: labda unamwagilia bustani, unasaidia kuuza matunda, au unaweka sarafu katika kibubu. PAGE 14: Somo 2: Kuandika barua kuhusu mapato — Kanuni ### Kanuni - Anwani iwe juu kulia, kisha tarehe. - Maamkuzi yaheshimu msomaji: Kwa mpendwa mama, au Kwa mpendwa Juma, - Mpangilio wa mawazo: utangulizi, kiini, hitimisho. - Hati safi na tahajia sahihi. Kagua maneno kama mpendwa, akiba, shule. - Sarufi: ninamsaidia mama; tunafanya kazi. Usichanganye nafsi. - Uakifishaji: nukta mwisho wa sentensi, mkato unapotaja orodha, na mkato baada ya maamkuzi. - Lugha ya kiubunifu na ya upole. Usimkemee msomaji. Mshauri: "Tunaweza kuokoa pesa kidogo kidogo." PAGE 15: Somo 2: Kuandika barua kuhusu mapato — Baada ya kuandika ### Mada ya umaskini Kupambana na umaskini si kugombana. Ni kufanya kazi, kujifunza ujuzi, kutumia pesa kwa mahitaji na kuepuka matumizi ya ovyo. Katika barua unaweza kumpa rafiki wako mawazo haya bila kumdharau. Kila familia ina njia yake; usidai kuwa unajua mapato ya watu wote. ### Baada ya kuandika Jisomee kwa sauti ya chini. Rekebisha nukta na maneno. Kisha msomee mwenzako au uandike barua kwenye kifaa cha kidijitali na umtumie mwalimu ili aithamini. Pokea maoni kwa heshima. Barua ina umuhimu kwa sababu inamfikia mtu aliye mbali, inahifadhi ujumbe, na inajenga urafiki. Simu inaweza kukatika; barua iliyoandikwa vizuri inasomwa tena na tena. PAGE 16: Somo 2: Kuandika barua kuhusu mapato — Mfano 1 ## Msamiati • vidokezo — mawazo mafupi yanayokuelekeza kuandika • umaskini — hali ya kukosa mahitaji muhimu kama chakula, mavazi au ada • kupambana na umaskini — kufanya kazi, kujifunza na kutumia pesa kwa uangalifu ili mahitaji yapunguze shida ## Mifano ### Mfano 1 Andika maamkuzi na utangulizi wa sentensi moja kwa barua unayomwandikia mjomba wako. Hatua: 1. Maamkuzi yatumie Kwa mpendwa na jina au cheo cha ukoo. 2. Utangulizi umjulie hali. Jibu: Kwa mpendwa mjomba, Hujambo? Natumai uko mzima. PAGE 17: Somo 2: Kuandika barua kuhusu mapato — Mfano 2 ## Mifano ### Mfano 2 Rekebisha: ninaweka akiba yangu kila ijumaa Hatua: 1. Sentensi ianze kwa herufi kubwa. 2. Ijumaa ni jina la siku, kwa hivyo herufi yake ya kwanza ni kubwa. 3. Weka nukta mwishoni. Jibu: Ninaweka akiba yangu kila Ijumaa. PAGE 18: Somo 2: Kuandika barua kuhusu mapato — Andika barua ya mapato ## Shughuli: Andika barua ya mapato Utahitaji: Daftari na kalamu, Kielelezo cha barua, Kifaa cha kidijitali panapowezekana 1. Jadiliana na wenzako: vipengele vya barua ya kirafiki ni vipi, na mada ya mapato mnaweza kuandika nini? 2. Andika vidokezo: mwandikiwa, utangulizi, ujumbe kuhusu kujipatia au kutumia pesa, na hitimisho. 3. Andika barua daftarini ukizingatia anwani, tarehe, maamkuzi, mpangilio, hati safi, tahajia, sarufi na uakifishaji. 4. Katika aya moja, eleza jinsi ya kupambana na umaskini bila kumdharau msomaji. 5. Msomee mwenzako. Yeye athibitishe kama sehemu zote zipo. 6. Panapowezekana, andika barua hiyo kwenye kifaa na umtumie mwalimu ili aisome. PAGE 19: Somo 2: Kuandika barua kuhusu mapato — Zoezi ## Zoezi 1. Andika vidokezo viwili vya kiini cha barua kuhusu kuweka akiba. 2. Kwa nini hutumii neno "Mheshimiwa" katika barua ya kirafiki kwa rafiki yako? 3. Taja umuhimu mmoja wa barua ya kirafiki. 4. Unapomshauri rafiki kuhusu pesa, lugha iweje? PAGE 20: Somo 2: Kuandika barua kuhusu mapato — Majibu ya zoezi ## Majibu ya zoezi 1. Mfano: 1. Naweka sehemu ya pesa katika kibubu. 2. Natumia sehemu nyingine kununua vifaa vya shule. 2. Kwa sababu barua ya kirafiki hutumia lugha ya karibu, kama Kwa mpendwa, si lugha ya barua rasmi. 3. Inamfikia mtu aliye mbali na kuhifadhi ujumbe ili asome tena. 4. Iwe ya upole na heshima, bila kumdharau. ## Muhtasari • Anza kwa vidokezo, kisha fuata muundo wote wa barua. • Ujumbe unaweza kuhusu mapato, akiba na kupambana na umaskini. • Barua humfikia mtu aliye mbali na inahifadhi ujumbe. PAGE 21: Maswali ya marudio MASWALI YA MARUDIO ================== Jibu maswali yote, kisha jisahihishe ukitumia kichupo cha Majibu. 1. Barua ya kirafiki hutofautiana na barua rasmi kwa sababu gani? A. Haina maneno B. Hutumia lugha ya karibu kwa mtu unayemfahamu C. Haina jina la mwandishi D. Huandikwa bila ujumbe 2. Anwani ya mwandishi huandikwa wapi? A. Chini ya jina B. Katikati ya kiini C. Juu, upande wa kulia D. Baada ya hitimisho 3. Ni ipi maamkuzi sahihi ya barua ya kirafiki? A. Mheshimiwa Mkuu, B. Kwa mpendwa Amina, C. Orodha ya bidhaa D. Kiambishi -li- 4. Sehemu ipi huja mara baada ya maamkuzi? A. Jina la mwandishi B. Utangulizi unaomjulia hali C. Anwani D. Sanduku la posta 5. Panga sehemu hizi tatu kuanzia mwanzo: kuaga, tarehe, kiini. 6. Neno "Rafiki yako," na kisha jina, ni sehemu gani? A. Anwani B. Kuaga na jina C. Kiini D. Tarehe 7. Unapoandika kuhusu mapato, ni kauli ipi inayofaa? A. Ninaweka sehemu ya pesa katika kibubu cha akiba. B. Mti umekuwa jiti bila maelezo. C. Fungua faili yoyote. D. Jana ninasoma. 8. Chagua sentensi iliyoandikwa vizuri. A. ninaweka akiba yangu kila ijumaa B. Ninaweka akiba yangu kila Ijumaa. C. ninaweka akiba yangu kila Ijumaa D. Ninaweka akiba yangu kila ijumaa 9. Unapomshauri rafiki kuhusu kupambana na umaskini, lugha iweje? 10. Taja umuhimu mmoja wa barua ya kirafiki. PAGE 22: Majibu ya maswali MAJIBU ====== 1. B. Hutumia lugha ya karibu kwa mtu unayemfahamu Huandikwa kwa rafiki au ndugu kwa maamkuzi kama Kwa mpendwa. 2. C. Juu, upande wa kulia Anwani huwa juu upande wa kulia, kisha tarehe huifuata. 3. B. Kwa mpendwa Amina, Kwa mpendwa kunamwita rafiki kwa upole. 4. B. Utangulizi unaomjulia hali Baada ya Kwa mpendwa, aya ya kwanza humjulia msomaji hali. 5. Tarehe, kiini, kuaga. Tarehe huwa juu, kiini ndicho ujumbe, na kuaga huwa mwishoni kabla ya jina. 6. B. Kuaga na jina Hivyo ndivyo mwandishi anavyoaga na kujitambulisha mwishoni. 7. A. Ninaweka sehemu ya pesa katika kibubu cha akiba. Inaeleza matumizi ya mapato kwa akiba, ndiyo mada ya barua. 8. B. Ninaweka akiba yangu kila Ijumaa. Inaanza kwa herufi kubwa, Ijumaa ina herufi kubwa, na inaisha kwa nukta. 9. Iwe ya upole na heshima, bila kumdharau. Ujumbe wa pesa na kazi hutolewa kwa lugha inayomheshimu msomaji. 10. Inamfikia mtu aliye mbali na kuhifadhi ujumbe ili aweze kuusoma tena. Barua hudumisha mawasiliano hata kama hamkuonana.