PAGE 1: Utangulizi UTANGULIZI WA MADA ================== Ngeli ya A-WA ni kundi la nomino za watu na wanyama. Katika mada hii ndogo utatambua nomino hizo, utazitofautisha na ngeli nyingine, na utajifunza viambishi vya upatanisho katika umoja na wingi. Kisha utatunga sentensi sahihi unapozungumza na kuandika. ## Mada 4.0: Dira Mada ndogo 4.4.1: Sarufi: Ngeli ya A-WA Vipindi vinavyopendekezwa: 4 ## Chanzo • Muundo wa Mtaala wa KICD wa Kiswahili Gredi ya 4 (Uliorekebishwa 2024) — Mada 4.0 Dira, Mada Ndogo 4.4.1 Sarufi: Ngeli ya A-WA ## Matokeo maalum yanayotarajiwa Kufikia mwisho wa mada ndogo, mwanafunzi aweze: a) kutambua viambishi vya upatanisho wa kisarufi wa ngeli ya A-WA b) kutambua nomino katika ngeli ya A-WA ili kuzitofautisha na nomino katika ngeli nyingine c) kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi akizingatia upatanisho wa kisarufi d) kuchangamkia kutumia nomino za ngeli ya A-WA katika mawasiliano ## Maswali dadisi 1. Ni nini kinakuwezesha kutambua nomino za ngeli ya A-WA? PAGE 2: Jinsi ya kujifunza ## Shughuli za kujifunza • kueleza maana ya ngeli za nomino akiwa na wenzake • kutaja mifano ya nomino akiwa na wenzake • kusoma sentensi zilizoundwa kutokana na nomino za ngeli ya A - WA katika umoja na wingi • kutambua viambishi vya upatanisho wa kisarufi wa ngeli ya A-WA kwenye sentensi alizosoma • kushiriki katika mchezo wa kuchopoa kadi za sentensi zenye nomino za ngeli ya A-WA kutoka kwenye kikapu au boksi na kisha kuzisoma • kutambua nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi katika matini • kujaza nafasi katika sentensi kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa nomino katika ngeli ya A-WA • kuunda sentensi sahihi daftarini au kwenye kifaa cha kidijitali akitumia nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi akizingatia upatanisho wa kisarufi • kuwasomea au kuwasambazia wenzake na mwalimu sentensi alizozitunga ili kuzitathmini ## Umilisi wa kimsingi • Mawasiliano na ushirikiano: mwanafunzi anaposhirikiana na wenzake na kuandika nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi. Pia anaposhirikiana na wenzake katika mchezo wa kuchopoa kadi za sentensi zenye nomino za ngeli ya A-WA kutoka kikapuni. • Ubunifu: mwanafunzi anapotunga sentensi sahihi akitumia nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi. • Ujuzi wa kidijitali: mwanafunzi anapotumia tarakilishi kutambua nomino. ## Maadili • Uwajibikaji: mwanafunzi anapotunza kifaa cha kidijitali anachotumia. • Heshima: mwanafunzi anapothamini mchango wa wenzake katika kuandika maneno ya ngeli ya A-WA. • Amani: mwanafunzi anapowasiliana na wenzake kutoka sehemu mbalimbali kwa kuonyesha upendo akitumia nomino za ngeli ya A-WA. ## Masuala mtambuko • Utangamano wa kijamii: mwanafunzi anapofanya shughuli ya kuandika umoja na wingi wa nomino pamoja na wenzake. • Usalama mtandaoni: mwanafunzi anapotumia kifaa cha kidijitali kusoma sentensi zilizotungwa kutokana na nomino za ngeli ya A-WA kwa kuzingatia hatua za kiusalama. ## Uhusiano na maeneo mengine ya masomo • Mwanafunzi anaweza kuhusisha dhana ya ngeli za nomino katika somo hili na ujifunzaji wa dhana hiyo katika somo la English. • Mwanafunzi anaweza kuhusisha suala la dira na masuala yanayofunzwa katika somo la Social Studies. PAGE 3: Somo 1: Nomino za ngeli ya A-WA SOMO 1: NOMINO ZA NGELI YA A-WA =============================== ## Utakachojifunza • Kueleza maana ya ngeli ya nomino. • Kutaja nomino za watu na wanyama zilizo katika ngeli ya A-WA. • Kuzitofautisha na nomino za ngeli nyingine. Matokeo ya mtaala: b) kutambua nomino katika ngeli ya A-WA ili kuzitofautisha na nomino katika ngeli nyingine ## Utangulizi Ukisema mtoto anasoma, neno mtoto linaambatana na anasoma. Ukisema watoto wanasoma, neno na kitenzi vyote vinabadilika pamoja. Mabadiliko hayo ndiyo yanayoonyesha ngeli. PAGE 4: Somo 1: Nomino za ngeli ya A-WA — Nani yuko katika A-WA? ## Maelezo ### Ngeli ni nini? Ngeli ni kundi la nomino zinazofanana kwa viambishi vya umoja na wingi. Nomino ya kundi moja huambatana na vivumishi na vitenzi vyake kwa muundo uleule. Hii huitwa upatanisho wa kisarufi. Kiswahili kina ngeli kadhaa. Leo tunaangalia ngeli ya A-WA. ### Nani yuko katika A-WA? Ngeli hii huwa na viumbe vyenye uhai: watu na wanyama. Pia ndege, wadudu na samaki wanapojulikana kama viumbe hai. Watu: mtu/watu, mtoto/watoto, mwanafunzi/wanafunzi, mwalimu/walimu, mgeni/wageni, mpishi/wapishi, mjomba/wajomba. Wanyama: mbwa, paka, simba, ng'ombe, chui, chura. Baadhi ya majina haya hayabadiliki umbo katika wingi, lakini bado ni A-WA kwa sababu ya upatanisho: mbwa amelala, mbwa wamelala. Wadudu na ndege wa kundi hili ni kama nzi, mbu, kuku na kasuku tunapozungumzia wanyama hao. PAGE 5: Somo 1: Nomino za ngeli ya A-WA — Si kila neno linaloanza na m- ni A-WA ### Jinsi ya kuitambua Uliza maswali matatu: - Je, neno linataja mtu au mnyama? - Wingi unachukua wa- au unabaki umbo moja lakini kitenzi kinakuwa wa-? - Kitenzi cha umoja kina a-, kama anasoma au amelala? Kama jibu ni ndiyo, nomino iko katika A-WA. ### Si kila neno linaloanza na m- ni A-WA Mti si mtu. Mti unakua, miti inakua. Hiyo ni ngeli ya U-I, si A-WA. Kiti ni kitu: kiti kimevunjika. Hiyo ni ngeli nyingine. Tunda limeiva, matunda yameiva. Hiyo pia ni ngeli nyingine. Kinachotuwezesha kutambua A-WA si herufi ya kwanza peke yake. Ni maana ya kiumbe hai pamoja na viambishi a- na wa-. PAGE 6: Somo 1: Nomino za ngeli ya A-WA — Mfano 1 ## Msamiati • ngeli — kundi la nomino zinazofanana kwa viambishi vya umoja na wingi • nomino — neno linalotaja mtu, mnyama, mahali au kitu • umoja — kitu kimoja au mtu mmoja • wingi — vitu vingi au watu wengi ## Mifano ### Mfano 1 Chagua nomino za A-WA: kalamu, chui, mjomba, mti, chura, kiti, paka. Hatua: 1. Chui, chura na paka ni wanyama. 2. Mjomba ni mtu. 3. Kalamu, mti na kiti si viumbe hai vya A-WA. Jibu: chui, mjomba, chura, paka ## Mifano ### Mfano 2 Kwa nini mti si ngeli ya A-WA ingawa unaanza na m-? Hatua: 1. Mti si mtu wala mnyama. 2. Wingi ni miti, si wati. 3. Kitenzi ni unakua, si anakua. Jibu: Kwa sababu mti si kiumbe hai cha A-WA, na upatanisho wake ni u- na i-, si a- na wa-. PAGE 7: Somo 1: Nomino za ngeli ya A-WA — Majibu ya zoezi ## Shughuli: Taja na uchague nomino Utahitaji: Kadi za maneno, Kapu au boksi, Daftari 1. Pamoja na wenzako, elezeni maana ya ngeli ya nomino kwa maneno yenu. 2. Kila mmoja ataje nomino mbili za watu na mbili za wanyama. 3. Andikeni umoja na wingi, kwa mfano mtoto/watoto na mbwa/mbwa. 4. Chopoeni kadi kwenye kapu na msome neno. Darasa liseme kama ni A-WA au la, na kwa nini. 5. Wekeni orodha safi ya A-WA pembeni, na orodha ya maneno ya ngeli nyingine pembeni ya pili. ## Zoezi 1. Ngeli ya nomino ni nini? 2. Andika wingi wa: mtoto, mwanafunzi, mwalimu. 3. Ni zipi kati ya hizi ni A-WA: simba, kiti, mgeni, tunda? 4. Mbwa habadiliki umbo katika wingi. Tunawezaje kujua kuwa ni A-WA? ## Majibu ya zoezi 1. Ni kundi la nomino zinazofanana kwa viambishi vya umoja na wingi. 2. watoto, wanafunzi, walimu 3. simba na mgeni 4. Kwa upatanisho: mbwa amelala katika umoja, na mbwa wamelala katika wingi. ## Muhtasari • Ngeli ya A-WA ina watu na wanyama. • Wingi wa mtu mara nyingi huchukua wa-, kama mtoto/watoto. • Mti na kiti vinaanza kwa sauti tofauti za upatanisho, kwa hivyo si A-WA. PAGE 8: Somo 2: Viambishi vya upatanisho wa A-WA SOMO 2: VIAMBISHI VYA UPATANISHO WA A-WA ======================================== ## Utakachojifunza • Kutambua viambishi vya kitenzi, kivumishi na kiamilishi vya A-WA. • Kuvitumia katika umoja na wingi. • Kujaza nafasi kwa kiambishi kinachofaa. Matokeo ya mtaala: a) kutambua viambishi vya upatanisho wa kisarufi wa ngeli ya A-WA ## Utangulizi Sentensi mbili zinafanana lakini hazisikiki sawa: Mtoto mzuri anasoma. Watoto wazuri wanasoma. Herufi zilizobadilika ni viambishi. Tuzitambue kwa makini. ## Maelezo ### Upatanisho ni nini? Upatanisho wa kisarufi ni kufanya kivumishi, kitenzi na kiamilishi vifuate ngeli ya nomino. Viambishi ni vipande vidogo vya neno vinavyoonyesha umoja au wingi. PAGE 9: Somo 2: Viambishi vya upatanisho wa A-WA — Jedwali la A-WA ### Jedwali la A-WA - **Kitenzi:** umoja a-, wingi wa-. Mtoto anasoma. Watoto wanasoma. Mwalimu amefika. Walimu wamefika. - **Kivumishi:** umoja m- au mw-, wingi wa- au w-. Mtoto mzuri. Watoto wazuri. Mtu mwema. Watu wema. Mgeni mpya. Wageni wapya. - **Kiamilishi:** w- katika umoja na wingi. Mtoto wangu. Watoto wangu. Mwalimu wetu. Walimu wetu. - **Kuonyesha:** huyu, huyo, yule katika umoja; hawa, hao, wale katika wingi. Mtoto huyu. Watoto hawa. - **Kihusishi -a:** wa katika umoja na wingi. Mtoto wa mwalimu. Watoto wa mwalimu. ### Mfano kamili Umoja: Mwanafunzi mzuri wetu anasoma. Wingi: Wanafunzi wazuri wetu wanasoma. Angalia mabadiliko: mwanafunzi/wanafunzi, mzuri/wazuri, anasoma/wanasoma. Neno wetu halibadiliki kwa sababu kiamilishi cha A-WA ni w- pande zote mbili. PAGE 10: Somo 2: Viambishi vya upatanisho wa A-WA — Makosa ya kuepuka ### Makosa ya kuepuka - Usiandike watoto anasoma. Wingi unataka wa-: wanasoma. - Usiandike mtoto wazuri. Umoja unataka m-: mzuri. - Usiandike mwalimu anasoma vizuri ukimaanisha walimu wengi. Hesabu ya nomino na kitenzi ziwe sawa. Unaposoma sentensi, pigia mstari kiambishi. Hii ndiyo njia ya kukitambua haraka. [DIAGRAM] TYPE: svg ALT: Viambishi vya upatanisho vya ngeli ya A-WA PAYLOAD: CAPTION: Viambishi vya upatanisho vya ngeli ya A-WA [/DIAGRAM] PAGE 11: Somo 2: Viambishi vya upatanisho wa A-WA — Mfano 2 ## Msamiati • kiambishi — kipande cha neno kinachoonyesha ngeli, umoja au wingi • upatanisho — kufuatana kwa nomino, kivumishi na kitenzi • kivumishi — neno linaloeleza sifa, kama mzuri au mrefu • kiamilishi — neno linaloonyesha umiliki, kama wangu au wetu ## Mifano ### Mfano 1 Jaza nafasi: Watoto ______ wanasoma. (mzuri) Hatua: 1. Watoto ni wingi wa A-WA. 2. Kivumishi cha wingi kinachukua wa-. 3. mzuri inakuwa wazuri. Jibu: wazuri ## Mifano ### Mfano 2 Tambua viambishi katika sentensi: Mwalimu wetu amefika. Hatua: 1. Mwalimu ni umoja wa A-WA. 2. wetu kina kiambishi w- cha kiamilishi. 3. amefika kina kiambishi a- cha kitenzi. Jibu: w- katika wetu, na a- katika amefika PAGE 12: Somo 2: Viambishi vya upatanisho wa A-WA — Zoezi ## Shughuli: Soma na upigie mstari viambishi Utahitaji: Sentensi kwenye ubao au chati, Kadi za kujaza nafasi, Daftari 1. Soma kwa sauti: Mtoto mzuri anasoma. Watoto wazuri wanasoma. 2. Piga mstari viambishi a-, wa-, m- na wa-. 3. Jaza nafasi tatu kwenye kadi: Mgeni ______ amefika. Wageni ______ wamefika. (mpya) 4. Msomee mwenzako majibu yako ili ayatathmini. 5. Badilishana kadi na mkafanye zoezi lingine. ## Zoezi 1. Jaza: Mwanafunzi ______ anasoma. (mzuri) 2. Jaza: Wanafunzi ______ wanasoma. (mzuri) 3. Andika wingi wa sentensi: Mgeni huyu amefika. 4. Kiambishi cha kitenzi cha umoja katika A-WA ni kipi? ## Majibu ya zoezi 1. mzuri 2. wazuri 3. Wageni hawa wamefika. 4. a- ## Muhtasari • Umoja unatumia a- katika kitenzi na m- au mw- katika kivumishi. • Wingi unatumia wa- katika kitenzi na kivumishi. • Kiamilishi cha A-WA ni wangu au wetu katika umoja na wingi. PAGE 13: Somo 3: Sentensi za umoja na wingi SOMO 3: SENTENSI ZA UMOJA NA WINGI ================================== ## Utakachojifunza • Kusoma sentensi za A-WA kwa umoja na wingi. • Kutunga sentensi sahihi akizingatia upatanisho. • Kugeuza sentensi ya umoja iwe wingi. Matokeo ya mtaala: c) kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi akizingatia upatanisho wa kisarufi ## Utangulizi Dira ya darasa letu ni kuandika sentensi zinazosomeka. Sentensi inaposema watoto anasoma, msomaji anasimama. Leo tutafanya umoja na wingi viseme lugha moja. ## Maelezo ### Kutoka umoja hadi wingi Unapogeuza sentensi, badilisha kila sehemu inayopaswa kufuata nomino. Usibadilishe nomino peke yake. Umoja: Mtoto mdogo anacheza uwanjani. Wingi: Watoto wadogo wanacheza uwanjani. Mabadiliko: mtoto/watoto, mdogo/wadogo, anacheza/wanacheza. Neno uwanjani halibadiliki kwa sababu si sehemu ya upatanisho wa mtoto. Mifano mingine: - Mwalimu mpya anafundisha. Walimu wapya wanafundisha. - Mbwa mkubwa amelala. Mbwa wakubwa wamelala. - Mpishi wetu amepika. Wapishi wetu wamepika. PAGE 14: Somo 3: Sentensi za umoja na wingi — Kusoma kwa makini ### Kutunga sentensi Chagua nomino, ongeza kivumishi, kisha kitenzi. 1. Nomino: mwanafunzi 2. Kivumishi: mzuri 3. Kitenzi: anasoma 4. Unganisha: Mwanafunzi mzuri anasoma. Katika wingi: Wanafunzi wazuri wanasoma. Unaweza kuongeza mahali au muda: Wanafunzi wazuri wanasoma darasani kila asubuhi. Maneno darasani na kila asubuhi hayabadili ngeli. ### Kusoma kwa makini Soma sentensi kwa sauti. Sikio husikia kosa haraka. Watoto anasoma hayasikiki sawa. Watoto wanasoma yanasikika sawa. Ukiandika kwenye daftari au kifaa, soma tena kabla ya kumwonyesha mwenzako. Zoezi la mwisho ni kuhesabu vitu vinavyobadilika. Katika sentensi Mgeni mpya amefika, kuna mabadiliko matatu ukiigeuza kuwa wingi: wageni, wapya na wamefika. Ukisahau moja, sentensi inabaki nusu. Kwa hiyo pitia nomino, kisha kivumishi, kisha kitenzi. PAGE 15: Somo 3: Sentensi za umoja na wingi — Mfano 1 ## Msamiati • sentensi — maneno yaliyopangwa kutoa maana kamili • kugeuza — kubadilisha umoja uwe wingi, au wingi uwe umoja ## Mifano ### Mfano 1 Geuza iwe wingi: Mchezaji mzuri amekimbia. Hatua: 1. mchezaji inakuwa wachezaji. 2. mzuri inakuwa wazuri. 3. amekimbia inakuwa wamekimbia. Jibu: Wachezaji wazuri wamekimbia. ## Mifano ### Mfano 2 Tunga sentensi ya umoja ukitumia: paka, mdogo, analala. Hatua: 1. Paka ni A-WA. 2. Kivumishi cha umoja ni mdogo. 3. Kitenzi cha umoja ni analala. Jibu: Paka mdogo analala. PAGE 16: Somo 3: Sentensi za umoja na wingi — Zoezi ## Shughuli: Kapu la sentensi Utahitaji: Kadi za sentensi, Kapu au boksi, Daftari au kifaa cha kidijitali 1. Chopoeni kadi ya sentensi yenye nomino ya A-WA kutoka kapuni. 2. Isomeni kwa sauti na semeni kama ni umoja au wingi. 3. Igeuzeni: umoja uwe wingi, au wingi uwe umoja. 4. Andikeni sentensi mpya daftarini au kwenye kifaa, mkizingatia upatanisho. 5. Msomeeni wenzako na mwalimu ili waitathmini. ## Zoezi 1. Geuza iwe wingi: Mtoto huyu analia. 2. Geuza iwe umoja: Walimu wazuri wanafundisha. 3. Tunga sentensi ya wingi ukitumia nomino mwanafunzi. 4. Rekebisha: Wageni mzuri amefika. ## Majibu ya zoezi 1. Watoto hawa wanalia. 2. Mwalimu mzuri anafundisha. 3. Mfano: Wanafunzi wangu wanasoma kwa bidii. 4. Wageni wazuri wamefika. ## Muhtasari • Unapobadilisha nomino, badilisha kivumishi na kitenzi pia. • Sentensi hujengwa kwa nomino, kivumishi na kitenzi vinavyopatana. • Soma sentensi kwa sauti ili upate kosa la upatanisho. PAGE 17: Somo 4: Kutumia ngeli ya A-WA katika mawasiliano SOMO 4: KUTUMIA NGELI YA A-WA KATIKA MAWASILIANO ================================================ ## Utakachojifunza • Kutumia nomino za A-WA katika mazungumzo na maandishi. • Kutathmini sentensi za wenzake kwa heshima. • Kuchangamkia kuongea kwa upatanisho sahihi. Matokeo ya mtaala: c) kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi akizingatia upatanisho wa kisarufi; d) kuchangamkia kutumia nomino za ngeli ya A-WA katika mawasiliano ## Utangulizi Sarufi haikai daftari peke yake. Unapomweleza mzazi kuwa walimu wapya wamefika, unatumia ngeli ya A-WA katika maisha. Sentensi safi huonyesha heshima kwa msikilizaji. PAGE 18: Somo 4: Kutumia ngeli ya A-WA katika mawasiliano — Mazungumzo ya kila siku ## Maelezo ### Mazungumzo ya kila siku Ngeli ya A-WA hutokea unapozungumzia watu na wanyama wa nyumbani au wa shule. - Mama, wageni wetu wamefika. - Mwalimu wangu anafundisha vizuri. - Wanafunzi wenzangu wanasoma kwa bidii. - Mbwa wetu amelala nje. Usiseme mbwa wetu wamelala ukimaanisha mbwa mmoja. Angalia idadi kwanza. Mmoja anatumia a-. Wengi wanatumia wa-. ### Kuandika habari fupi Andika habari za darasa kwa sentensi tatu. Tumia angalau nomino mbili za A-WA. Mfano: Wanafunzi wa darasa la nne wamefika mapema. Mwalimu wao anawasaidia kusoma. Wageni wadogo wanacheza uwanjani kwa amani. Habari hii ina wanafunzi, mwalimu na wageni. Kila moja imepatana na kitenzi chake. ### Kutathmini kwa upendo Mwenzako akisoma sentensi, sikiliza upatanisho. Kama umesikia watoto anasoma, usimcheke. Sema: Jaribu wa- kwa sababu watoto ni wingi. Kisha msifu sehemu iliyo sahihi. Heshima katika sarufi ni kusikiliza na kusaidia, si kudhihaki. Unapotumia kifaa kuandika au kusambaza sentensi, funga faili ukimaliza na usitume ujumbe kwa mtu usiyemjua. Kifaa ni cha kujifunzia. Kuzungumza kwa upatanisho kunafanya ujumbe ueleweke mara ya kwanza. Hicho ndicho kuchangamkia ngeli katika mawasiliano. PAGE 19: Somo 4: Kutumia ngeli ya A-WA katika mawasiliano — Mfano 1 ## Msamiati • mawasiliano — kueleza mawazo kwa kuzungumza au kuandika • kutathmini — kuangalia kama kazi imefuata kanuni na kutoa ushauri ## Mifano ### Mfano 1 Andika habari ya sentensi mbili kuhusu mwalimu na wanafunzi. Hatua: 1. Tumia umoja kwa mwalimu mmoja. 2. Tumia wingi kwa wanafunzi. 3. Viambishi vipatane. Jibu: Mwalimu wetu amefika darasani. Wanafunzi wake wanasoma kwa bidii. ## Mifano ### Mfano 2 Mwenzako ameandika: Paka wadogo amelala. Mshauri aje? Hatua: 1. Paka mmoja anahitaji kivumishi cha umoja. 2. Mdogo, si wadogo, na kitenzi amelala tayari ni sahihi kwa umoja. Jibu: Andika: Paka mdogo amelala. Kama paka ni wengi: Paka wadogo wamelala. PAGE 20: Somo 4: Kutumia ngeli ya A-WA katika mawasiliano — Habari za watu na wanyama ## Shughuli: Habari za watu na wanyama Utahitaji: Daftari au kifaa cha kidijitali, Kadi za nomino za A-WA 1. Chopoeni nomino mbili za A-WA, moja ya mtu na moja ya mnyama. 2. Tungeni sentensi nne: mbili za umoja na mbili za wingi. 3. Msomee kikundi. Wao watathmini upatanisho. 4. Rekebisha sentensi moja kulingana na ushauri wa wenzako. 5. Iambatanisheni na habari fupi ya dira ya darasa, kwa mfano kuheshimiana. ## Zoezi 1. Andika sentensi ukimweleza mzazi kuwa walimu wapya wamefika. 2. Chagua sentensi sahihi: Mbwa mkubwa wamelala, au Mbwa mkubwa amelala? 3. Tunga sentensi ya wingi kuhusu wageni. 4. Unamwambiaje mwenzako aliyetumia anasoma kwa watoto, bila kumdhalilisha? ## Majibu ya zoezi 1. Mfano: Mama, walimu wapya wamefika shuleni. 2. Mbwa mkubwa amelala. 3. Mfano: Wageni wetu wameketi kivulini. 4. Mfano: Watoto ni wingi, kwa hivyo jaribu wanasoma. Sehemu ya nomino umeipata vizuri. ## Muhtasari • Tumia a- kwa mtu mmoja na wa- kwa watu wengi unapoongea. • Habari fupi inahitaji kila nomino ipatane na kitenzi chake. • Tathmini ya mwenzako huwa ya heshima na ya kusaidia. PAGE 21: Maswali ya marudio MASWALI YA MARUDIO ================== Jibu maswali yote, kisha jisahihishe ukitumia kichupo cha Majibu. 1. Ngeli ya A-WA huwa na nomino za aina gani? A. Miti na mito B. Watu na wanyama C. Matunda na mawe D. Viti na vitabu 2. Wingi wa mwanafunzi ni upi? A. mwanafunzi B. wanafunzi C. wanafunzia D. mianafunzi 3. Ni lipi si nomino ya A-WA? A. mjomba B. chui C. mti D. paka 4. Kiambishi cha kitenzi cha umoja katika A-WA ni kipi? A. wa- B. a- C. i- D. li- 5. Jaza: Watoto ______ wanasoma. A. mzuri B. wazuri C. mizuri D. zuri 6. Sentensi ipi ni sahihi? A. Walimu wamefika. B. Walimu amefika. C. Walimu limefika. D. Walimu umefika. 7. Geuza iwe wingi: Mtoto mdogo anacheza. 8. Kiamilishi sahihi ni kipi: mtoto ______ ? A. yangu B. wangu C. langu D. changu 9. Tunga sentensi ya umoja ukitumia mwalimu. 10. Kwa nini tunachangamkia kutumia upatanisho sahihi? PAGE 22: Majibu ya maswali MAJIBU ====== 1. B. Watu na wanyama A-WA ni ngeli ya viumbe hai: watu na wanyama. 2. B. wanafunzi Mwanafunzi huwa wanafunzi katika wingi. 3. C. mti Mti si mtu wala mnyama. Upatanisho wake ni unakua, si anakua. 4. B. a- Umoja unatumia a-, kama anasoma. 5. B. wazuri Wingi wa A-WA unatumia wa- katika kivumishi: wazuri. 6. A. Walimu wamefika. Walimu ni wingi, kwa hivyo wamefika. 7. Watoto wadogo wanacheza. Mtoto, mdogo na anacheza vyote vinabadilika kuwa wingi. 8. B. wangu A-WA inatumia w-: mtoto wangu. 9. Mfano: Mwalimu wetu anafundisha vizuri. Mwalimu mmoja anapatana na kitenzi a-. 10. Ili ujumbe ueleweke na tuonyeshe heshima kwa msikilizaji. Sentensi inayopatana hurahisisha mawasiliano.