PAGE 1: Utangulizi UTANGULIZI WA MADA ================== Ngeli ya LI-YA ina nomino kama tunda, jiwe, jicho na gari. Wingi wake mara nyingi huchukua ma-. Katika mada hii ndogo utazitambua, utazifautisha na ngeli nyingine, na utajifunza viambishi li- na ya-. Kisha utatunga sentensi sahihi za umoja na wingi. ## Mada 6.0: Bendera ya Taifa Mada ndogo 6.4.1: Sarufi: Ngeli ya LI-YA Vipindi vinavyopendekezwa: 4 ## Chanzo • Muundo wa Mtaala wa KICD wa Kiswahili Gredi ya 4 (Uliorekebishwa 2024) — Mada 6.0 Bendera ya Taifa, Mada Ndogo 6.4.1 Sarufi: Ngeli ya LI-YA ## Matokeo maalum yanayotarajiwa Kufikia mwisho wa mada ndogo, mwanafunzi aweze: a) kutambua viambishi vya upatanisho wa kisarufi wa ngeli ya LI-YA b) kutambua nomino katika ngeli ya LI -YA ili kuzitofautisha na nomino katika ngeli nyingine c) kuunda sentensi akitumia nomino za ngeli ya LI-YA, katika umoja na wingi akizingatia upatanisho wa kisarufi d) kuchangamkia kutumia nomino za ngeli ya LI-YA katika mawasiliano ## Maswali dadisi 1. Unazingatia nini ili kuweza kutambua na kutumia nomino katika ngeli ya LI-YA? PAGE 2: Jinsi ya kujifunza ## Shughuli za kujifunza • kusoma sentensi zilizoundwa kutokana na nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi • kutambua viambishi vya upatanisho wa kisarufi wa ngeli ya LI-YA kwenye sentensi alizosoma • kushiriki katika mchezo wa kuchopoa kadi za sentensi zenye nomino za ngeli ya LI-YA kutoka kwenye kikapu au boksi na kisha kuzisoma • kutambua nomino katika ngeli ya LI-YA kwenye kadi, mti maneno, tarakilishi au kapu maneno • kujaza nafasi katika sentensi kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa nomino katika ngeli ya LI-YA • kuunda sentensi sahihi daftarini au kwenye kifaa cha kidijitali akitumia nomino za ngeli ya LI- YA katika umoja na wingi akizingatia upatanisho wa kisarufi • kuwasomea au kuwasambazia wenzake na mwalimu sentensi alizozitunga ili kuzitathmini ## Umilisi wa kimsingi • Ubunifu: mwanafunzi anapotunga mafungu ya maneno. • Uwazaji kina na utatuzi wa matatizo: mwanafunzi anapowaza kwa kina kuhusu atakachoandika. • Ujuzi wa kidijitali: mwanafunzi anapotumia kifaa cha kidijitali kutambua nomino na katika kusikiliza mafungu kwenye tepurekoda. ## Maadili • Upendo: mwanafunzi anapothamini maoni ya wenzake katika shughuli za vikundi. • Uwajibikaji: mwanafunzi anapotunza kipakatalishi anachotumia. • Uzalendo: mwanafunzi anapofanya kazi na wengine kwenye vikundi bila ubaguzi wa kijamii. • Heshima: mwanafunzi anapotangamana na wenzake kutoka jamii mbalimbali ili kutekeleza kazi ya kikundi. ## Masuala mtambuko • Umoja na wenzake: mwanafunzi anaposhirikiana na wenzake kutambua na kuandika nomino za ngeli ya LI-YA. • Usalama mtandaoni: mwanafunzi anapozingatia hatua za kiusalama anapotumia kifaa cha kidijitali kuandika insha ya wasifu. ## Uhusiano na maeneo mengine ya masomo • Mwanafunzi anaweza kuhusisha dhana ya ngeli za nomino katika somo hili na ujifunzaji wa dhana hiyo katika somo la English. • Mwanafunzi anaweza kuhusisha suala la uraia na masuala yanayofunzwa katika somo la Social Studies. PAGE 3: Somo 1: Nomino za ngeli ya LI-YA SOMO 1: NOMINO ZA NGELI YA LI-YA ================================ ## Utakachojifunza • Kutambua nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi. • Kuzitofautisha na nomino za A-WA na U-I. • Kukumbuka wingi maalum kama jicho/macho na jiwe/mawe. Matokeo ya mtaala: b) kutambua nomino katika ngeli ya LI -YA ili kuzitofautisha na nomino katika ngeli nyingine ## Utangulizi Tunda limeiva. Matunda yameiva. Jiwe limeanguka. Mawe yameanguka. Maneno haya hayataji watu wala miti. Yanatumia li- na ya-, kwa hivyo yako katika ngeli ya LI-YA. ## Maelezo ### Jinsi ya kuitambua Ngeli ya LI-YA huitwa hivyo kwa sababu kitenzi cha umoja huanza na li-, na kitenzi cha wingi huanza na ya-. Wingi wa nomino nyingi huchukua ma-. Uliza: - Je, wingi una ma-, matunda, mawe, magari? - Je, umoja unasema limeiva, limeanguka au limefika? - Je, wingi unasema yameiva au yamefika? Kama ndiyo, nomino iko katika LI-YA. Si lazima ianze na ji-. Gari, tunda, shamba na yai hazianzi na ji-, lakini ni LI-YA. PAGE 4: Somo 1: Nomino za ngeli ya LI-YA — Tofauti na ngeli nyingine ### Mifano - tunda/matunda - embe/maembe - chungwa/machungwa - yai/mayai - jiwe/mawe - jembe/majembe - gari/magari - shamba/mashamba - darasa/madarasa - jina/majina - gazeti/magazeti - sanduku/masanduku ### Wingi unaobadilika sana Baadhi ya nomino haziambatishi ma- kwa urahisi: - jicho/macho - jino/meno - jiwe/mawe Hata hivyo viambishi hubaki: Jicho langu linauma. Macho yangu yanauma. Jino langu linauma. Meno yangu yanauma. ### Tofauti na ngeli nyingine - Mtoto anasoma, watoto wanasoma. Hiyo ni A-WA, kwa sababu ni mtu. - Mti unakua, miti inakua. Hiyo ni U-I, kwa sababu ni mmea. - Tunda limeiva, matunda yameiva. Hiyo ni LI-YA. Ua, jani na tawi pia ni LI-YA: ua/maua, jani/majani, tawi/matawi. Si lazima kila neno la mmea liwe U-I. Upatanisho ndio unaoamua. Unazingatia wingi wa ma- na viambishi li- na ya- ili kutambua na kutumia ngeli hii. PAGE 5: Somo 1: Nomino za ngeli ya LI-YA — Mfano 1 ## Msamiati • ngeli ya LI-YA — kundi la nomino linalotumia li- katika umoja na ya- katika wingi • umoja — kitu kimoja • wingi — vitu vingi ## Mifano ### Mfano 1 Chagua nomino za LI-YA: tunda, mtoto, jiwe, mti, gari, mwalimu. Hatua: 1. Tunda, jiwe na gari hupata li- na ma-. 2. Mtoto na mwalimu ni A-WA. 3. Mti ni U-I. Jibu: tunda, jiwe, gari ## Mifano ### Mfano 2 Andika wingi wa: jicho, jino, yai, shamba. Hatua: 1. jicho huwa macho. 2. jino huwa meno. 3. yai huwa mayai. 4. shamba huwa mashamba. Jibu: macho, meno, mayai, mashamba PAGE 6: Somo 1: Nomino za ngeli ya LI-YA — Kapu la nomino za LI-YA ## Shughuli: Kapu la nomino za LI-YA Utahitaji: Kadi za nomino, Kapu au boksi, Mti maneno 1. Chopoeni kadi na msome nomino. 2. Semeni kama wingi unachukua ma- au umbo maalum kama macho. 3. Wekeni kadi za LI-YA kwenye mti maneno, na kadi za A-WA au U-I pembeni. 4. Andikeni sentensi fupi: Tunda limeiva. Mti unakua. Mtoto anasoma. 5. Elezeni kwa nini sentensi hizo ni ngeli tatu tofauti. PAGE 7: Somo 1: Nomino za ngeli ya LI-YA — Majibu ya zoezi ## Zoezi 1. Wingi wa tunda, gari na jiwe ni upi? 2. Kwa nini mti si LI-YA? 3. Jicho na jino vina wingi gani? 4. Gari halianzi na ji-. Kwa nini bado ni LI-YA? ## Majibu ya zoezi 1. matunda, magari, mawe 2. Kwa sababu unasema unakua na miti inakua, si limeota na mayai. Hiyo ni U-I. 3. macho na meno 4. Kwa sababu wingi ni magari, na kitenzi ni limefika / yamefika. ## Muhtasari • LI-YA hutumia li- katika umoja na ya- katika wingi. • Wingi mara nyingi huchukua ma-. • Jicho/macho na jino/meno ni wingi maalum, lakini viambishi hubaki. PAGE 8: Somo 2: Viambishi vya upatanisho wa LI-YA SOMO 2: VIAMBISHI VYA UPATANISHO WA LI-YA ========================================= ## Utakachojifunza • Kutambua viambishi vya kitenzi, kivumishi na kiamilishi. • Kujaza nafasi katika umoja na wingi. • Kutofautisha li- na ya- na viambishi vya ngeli nyingine. Matokeo ya mtaala: a) kutambua viambishi vya upatanisho wa kisarufi wa ngeli ya LI-YA ## Utangulizi Tunda zuri limeiva. Matunda mazuri yameiva. Neno zuri linabadilika kuwa mazuri, na limeiva linabadilika kuwa yameiva. Mabadiliko hayo ni viambishi vya LI-YA. PAGE 9: Somo 2: Viambishi vya upatanisho wa LI-YA — Jedwali ## Maelezo ### Jedwali - **Kitenzi:** umoja li-, wingi ya-. Tunda limeiva. Matunda yameiva. Gari limefika. Magari yamefika. Jiwe limeanguka. Mawe yameanguka. - **Kivumishi:** umoja hukosa kiambishi kama neno linaanza na konsonanti, au huchukua ji- kama kuna umbo maalum. Wingi huchukua ma-. Jiwe kubwa. Mawe makubwa. Tunda dogo. Matunda madogo. Tunda zuri. Matunda mazuri. Gari jipya. Magari mapya. Jambo baya. Mambo mabaya. - **Kiamilishi:** umoja l-, wingi y-. Tunda langu. Matunda yangu. Gari letu. Magari yetu. Jina lako. Majina yako. - **Kuonyesha:** umoja hili, hilo, lile. Wingi haya, hayo, yale. Jiwe hili. Mawe haya. - **Kihusishi -a:** umoja la, wingi ya. Tunda la embe. Matunda ya embe. Shamba la mama. Mashamba ya mama. ### Mfano kamili Umoja: Tunda zuri langu limeiva. Wingi: Matunda mazuri yangu yameiva. PAGE 10: Somo 2: Viambishi vya upatanisho wa LI-YA — Makosa ya kuepuka ### Makosa ya kuepuka - Usiandike matunda limeiva. Wingi unataka ya-: yameiva. - Usiandike tunda yangu. Umoja unataka langu. - Usiandike gari mapya. Umoja ni jipya; mapya ni wingi. - Usiandike jiwe unakua. Jiwe si mti. Andika jiwe limeanguka. - Usiandike mawe limeanguka. Wingi ni yameanguka. Neno jipya ni kivumishi cha umoja. Usikisome kama nomino. Gari jipya maana yake gari ambalo ni jipya. Unaposoma, tafuta li- au ya- kwenye kitenzi kwanza. Hicho ndicho kiashiria thabiti. [DIAGRAM] TYPE: svg ALT: Viambishi vya upatanisho vya ngeli ya LI-YA PAYLOAD: CAPTION: Viambishi vya upatanisho vya ngeli ya LI-YA [/DIAGRAM] PAGE 11: Somo 2: Viambishi vya upatanisho wa LI-YA — Mfano 1 ## Msamiati • kiambishi — kipande cha neno kinachoonyesha ngeli na idadi • upatanisho — kufuatana kwa nomino, kivumishi na kitenzi • kiamilishi — neno la umiliki, kama langu au yangu ## Mifano ### Mfano 1 Jaza: Matunda ______ yameiva. (zuri) Hatua: 1. Matunda ni wingi wa LI-YA. 2. Kivumishi cha wingi huchukua ma-. 3. zuri inakuwa mazuri. Jibu: mazuri ## Mifano ### Mfano 2 Chagua: Jembe ______ limevunjika. (yangu / langu) Hatua: 1. Jembe ni umoja. 2. Kiamilishi cha umoja ni l-. 3. langu, si yangu. Jibu: langu PAGE 12: Somo 2: Viambishi vya upatanisho wa LI-YA — Zoezi ## Shughuli: Piga mstari li- na ya- Utahitaji: Sentensi kwenye ubao, Kadi za kujaza nafasi 1. Soma: Tunda limeiva. Matunda yameiva. 2. Piga mstari li- na ya-. 3. Jaza nafasi: Gari ______ limefika. Magari ______ yamefika. (jipya) 4. Linganisha na Mti unakua ili muone ngeli nyingine. 5. Msomee mwenzako majibu. ## Zoezi 1. Jaza: Jiwe ______ limeanguka. (kubwa) 2. Jaza: Mawe ______ yameanguka. (kubwa) 3. Andika wingi: Gari jipya letu limefika. 4. Kiambishi cha kitenzi cha umoja katika LI-YA ni kipi? ## Majibu ya zoezi 1. kubwa 2. makubwa 3. Magari mapya yetu yamefika. 4. li- ## Muhtasari • Kitenzi cha umoja ni li-, na cha wingi ni ya-. • Kiamilishi ni langu katika umoja na yangu katika wingi. • Kivumishi cha wingi huchukua ma-, kama makubwa na mazuri. PAGE 13: Somo 3: Sentensi za umoja na wingi — Kutoka umoja hadi wingi SOMO 3: SENTENSI ZA UMOJA NA WINGI ================================== ## Utakachojifunza • Kusoma sentensi za LI-YA kwa umoja na wingi. • Kutunga sentensi sahihi akizingatia upatanisho. • Kugeuza sentensi ya umoja iwe wingi. Matokeo ya mtaala: c) kuunda sentensi akitumia nomino za ngeli ya LI-YA, katika umoja na wingi akizingatia upatanisho wa kisarufi ## Utangulizi Shambani kuna tunda moja na matunda mengi. Ukisema vyote kwa kitenzi kimoja, sentensi inavunjika. Leo tutaunganisha idadi na kitenzi. ## Maelezo ### Kutoka umoja hadi wingi Badilisha nomino, kivumishi, kiamilishi na kitenzi. Umoja: Tunda zuri langu limeiva. Wingi: Matunda mazuri yangu yameiva. Umoja: Jembe langu limevunjika shambani. Wingi: Majembe yangu yamevunjika shambani. Neno shambani halibadiliki hapa kwa sababu ni mahali, si nomino inayobadilishwa. Kama unabadilisha shamba lenyewe: Shamba kubwa limepandwa. Mashamba makubwa yamepandwa. Mifano mingine: - Yai dogo limeanguka. Mayai madogo yameanguka. - Darasa letu limejaa. Madarasa yetu yamejaa. - Jicho langu linauma. Macho yangu yanauma. - Chungwa hili ni zuri. Machungwa haya ni mazuri. PAGE 14: Somo 3: Sentensi za umoja na wingi — Kusoma kadi ### Kutunga 1. Nomino: gari 2. Kivumishi: jipya 3. Kitenzi: limefika 4. Unganisha: Gari jipya limefika. Wingi: Magari mapya yamefika. Unaweza kuongeza mahali: Gari jipya limefika shuleni. Magari mapya yamefika shuleni. ### Kusoma kadi Soma kwa sauti. Matunda limeiva hayasikiki. Matunda yameiva yanasikika. Ukikosa, rekebisha kiambishi. Usibadilishe maana ya sentensi. Kumbuka pia: Embe zuri limeiva. Maembe mazuri yameiva. Embe ni LI-YA, si U-I. Ukimaliza, hesabu mabadiliko. Katika Yai dogo limeanguka, wingi hubadilisha maneno matatu: mayai, madogo na yameanguka. Ukisahau moja, sentensi inabaki nusu. Pitia nomino, kivumishi na kitenzi kabla ya kuandika. PAGE 15: Somo 3: Sentensi za umoja na wingi — Mfano 1 ## Msamiati • kugeuza — kubadilisha sentensi ya umoja iwe ya wingi • sentensi — maneno yaliyopangwa kutoa maana kamili ## Mifano ### Mfano 1 Geuza iwe wingi: Jiwe kubwa limeanguka. Hatua: 1. jiwe inakuwa mawe. 2. kubwa inakuwa makubwa. 3. limeanguka inakuwa yameanguka. Jibu: Mawe makubwa yameanguka. ## Mifano ### Mfano 2 Tunga sentensi ya umoja ukitumia: darasa, letu, limejaa. Hatua: 1. Darasa ni umoja wa LI-YA. 2. Kiamilishi ni letu na kitenzi ni limejaa. Jibu: Darasa letu limejaa. PAGE 16: Somo 3: Sentensi za umoja na wingi — Muhtasari ## Shughuli: Chopoa kadi na igeuze Utahitaji: Kadi za sentensi za LI-YA, Kapu au boksi, Daftari au kifaa cha kidijitali 1. Chopoeni kadi kutoka kapuni na msome sentensi. 2. Semeni kama ni umoja au wingi kwa kuangalia li- au ya-. 3. Igeuzeni upande mwingine na muiandike. 4. Tumieni nomino moja ya wingi maalum, kama jicho/macho. 5. Msomeeni wenzako na mwalimu ili waitathmini upatanisho. ## Zoezi 1. Geuza iwe wingi: Yai dogo limeanguka. 2. Geuza iwe umoja: Magari mapya yamefika. 3. Rekebisha: Matunda langu limeiva. 4. Tunga sentensi ya wingi ukitumia mashamba. ## Majibu ya zoezi 1. Mayai madogo yameanguka. 2. Gari jipya limefika. 3. Matunda yangu yameiva. 4. Mfano: Mashamba yetu yamepandwa. ## Muhtasari • Tunda limeiva huwa matunda yameiva. • Langu huwa yangu, na jipya huwa mapya. • Soma kwa sauti ili upate kosa la li- na ya-. PAGE 17: Somo 4: Kutumia ngeli ya LI-YA katika mawasiliano SOMO 4: KUTUMIA NGELI YA LI-YA KATIKA MAWASILIANO ================================================= ## Utakachojifunza • Kutumia nomino za LI-YA katika maelezo ya kila siku. • Kutathmini sentensi za wenzake kwa heshima. • Kuchangamkia kuongea kwa upatanisho sahihi. Matokeo ya mtaala: c) kuunda sentensi akitumia nomino za ngeli ya LI-YA, katika umoja na wingi akizingatia upatanisho wa kisarufi; d) kuchangamkia kutumia nomino za ngeli ya LI-YA katika mawasiliano ## Utangulizi Unapomwambia mzazi kuwa matunda yetu yameiva, unatumia LI-YA nje ya zoezi. Sentensi inayopatana hufanya habari ya shamba, darasa au gari ieleweke mara moja. ## Maelezo ### Mazungumzo - Mama, tunda langu limeiva. - Matunda yetu yameiva. - Jicho langu linauma. Macho yangu yanaona vizuri. - Gari jipya limefika shuleni. Magari mengine yamekaa nje. - Darasa letu limejaa wanafunzi. Hapa darasa ni LI-YA, na wanafunzi ni A-WA. Sentensi moja inaweza kuwa na ngeli mbili, kila moja na kiambishi chake. Usiseme darasa wamejaa. Darasa si watu. Watu ndio wanafunzi: Wanafunzi wamejaa darasani, au Darasa limejaa wanafunzi. PAGE 18: Somo 4: Kutumia ngeli ya LI-YA katika mawasiliano — Tathmini ### Habari fupi Shamba letu limepandwa. Matunda machache yameiva. Jembe langu limevunjika, kwa hivyo tutumie majembe mengine. Angalia limepandwa, yameiva na limevunjika. Kila kitenzi kimefuata nomino yake. Unaweza kuunganisha na uraia: Tunatunza mashamba yetu na bendera ya nchi yetu. Mashamba ni LI-YA. Bendera katika sentensi hii haibadilishi upatanisho wa mashamba. ### Tathmini Mwenzako akiandika matunda limeiva, sema: Matunda ni wingi, jaribu yameiva. Kisha msifu nomino aliyoichagua. Heshima ni sehemu ya kujifunza pamoja. Ukiandika kwenye kifaa, tumia kifaa kilichoruhusiwa na funga faili ukimaliza. Usitume sentensi zako kwa mtu usiyemjua. Kuchangamkia ngeli hii ni kuitumia unapoona tunda, jiwe, gari au jicho, bila kusita. Upatanisho unapokuwa mazoea, mawasiliano yanakuwa safi. PAGE 19: Somo 4: Kutumia ngeli ya LI-YA katika mawasiliano — Mfano 1 ## Msamiati • mawasiliano — kueleza mawazo kwa kuzungumza au kuandika • kutathmini — kuangalia kama sentensi imepatana na kutoa ushauri ## Mifano ### Mfano 1 Andika sentensi mbili: moja kuhusu jicho, na moja kuhusu macho. Hatua: 1. Umoja: langu na linauma. 2. Wingi: yangu na yanauma. Jibu: Jicho langu linauma. Macho yangu yanauma. ## Mifano ### Mfano 2 Rekebisha: Mashamba letu limepandwa na matunda langu limeiva. Hatua: 1. Mashamba ni wingi: yetu na yamepandwa. 2. Matunda ni wingi: yangu na yameiva. Jibu: Mashamba yetu yamepandwa na matunda yangu yameiva. ## Shughuli: Eleza vitu unavyoviona Utahitaji: Kadi za picha za tunda, jiwe, gari au jembe, Daftari 1. Chagua kadi moja ya kitu cha LI-YA. 2. Andika sentensi mbili za umoja na mbili za wingi. 3. Tumia kiamilishi langu au yangu na kivumishi kimoja. 4. Msomee kikundi. Wao watathmini li- na ya-. 5. Rekebisha sentensi moja kulingana na ushauri. PAGE 20: Somo 4: Kutumia ngeli ya LI-YA katika mawasiliano — Majibu ya zoezi ## Zoezi 1. Andika sentensi ukimwambia mzazi kuwa matunda yameiva. 2. Chagua sahihi: Darasa letu limejaa, au Darasa letu wamejaa? 3. Tunga sentensi ya wingi ukitumia magari. 4. Unamrekebishaje mwenzako aliyeandika mawe limeanguka? ## Majibu ya zoezi 1. Mfano: Mama, matunda yetu yameiva. 2. Darasa letu limejaa. 3. Mfano: Magari mapya yamefika shuleni. 4. Mfano: Mawe ni wingi, jaribu yameanguka. Neno mawe umelipata vizuri. ## Muhtasari • Tumia li- kwa kitu kimoja na ya- kwa vingi. • Darasa limejaa, lakini wanafunzi wamekaa. • Tathmini ya mwenzako iwe ushauri wa heshima. PAGE 21: Maswali ya marudio MASWALI YA MARUDIO ================== Jibu maswali yote, kisha jisahihishe ukitumia kichupo cha Majibu. 1. Ni ipi nomino ya ngeli ya LI-YA? A. mtoto B. mti C. tunda D. mwalimu 2. Wingi wa jiwe ni upi? A. mijiwe B. mawe C. vijiwe D. wajiwe 3. Wingi wa jicho ni upi? A. majicho B. macho C. vicho D. wajicho 4. Kiambishi cha kitenzi cha umoja katika LI-YA ni kipi? A. a- B. u- C. li- D. i- 5. Jaza: Matunda ______ yameiva. A. zuri B. mzuri C. mazuri D. wazuri 6. Kiamilishi sahihi ni kipi: tunda ______? A. yangu B. langu C. wangu D. changu 7. Sentensi ipi ni sahihi? A. Magari yamefika. B. Magari limefika. C. Magari amefika. D. Magari unakua. 8. Geuza iwe wingi: Gari jipya limefika. 9. Tunga sentensi ya umoja ukitumia jembe. 10. Unazingatia nini ili kutumia LI-YA vizuri? PAGE 22: Majibu ya maswali MAJIBU ====== 1. C. tunda Tunda limeiva na matunda yameiva. 2. B. mawe Jiwe huwa mawe. 3. B. macho Jicho huwa macho, na macho yanatumia ya-. 4. C. li- Umoja unatumia li-, kama limeiva. 5. C. mazuri Wingi unatumia ma-: mazuri. 6. B. langu Umoja wa LI-YA unatumia langu. 7. A. Magari yamefika. Magari ni wingi, kwa hivyo yamefika. 8. Magari mapya yamefika. Gari, jipya na limefika vinabadilika kuwa wingi. 9. Mfano: Jembe langu limevunjika. Jembe moja linapatana na li- na langu. 10. Naangalia kama wingi una ma-, kitenzi li- au ya-, na kiamilishi langu au yangu. Upatanisho ndio unaothibitisha ngeli.